قرص ونوپرازان: معرفی دارو و موارد مصرف

ونپرازان (Vonoprazan) یک داروی کاهش‌دهنده اسید معده است که با نام‌های تجاری Voquezna و Vonzito نیز شناخته می‌شود[۱]. این دارو در دسته‌ی مهارکننده‌های رقابتی پمپ پروتون (P-CAB) قرار دارد و از طریق مهار مستقیم پمپ هیدروژن/پتاسیم (H⁺/K⁺ ATPase) سلول‌های معده، میزان ترشح اسید معده را کاهش می‌دهد[۲][۳].

برخلاف مهارکننده‌های کلاسیک پمپ پروتون (مانند امپرازول و لانسوپرازول)، ونپرازان به صورت ترکیب فعال مصرف می‌شود و نیازی به فعال شدن در محیط اسیدی معده ندارد[۴]. در نتیجه شروع اثر این دارو سریع‌تر و کنترل پایدارتری بر ترشح اسید دارد[۵].

در کل، ونپرازان برای درمان بیماری‌های ناشی از تولید بیش از حد اسید معده مانند ازوفاژیت فرسایشی، رفلاکس معده (GERD) و زخم‌های گوارشی استفاده می‌شود[۱][۶].

مکانیسم اثر

ونپرازان به شکل فعال در بدن عمل می‌کند و با رقابت با یون پتاسیم بر پمپ پروتون H⁺/K⁺ در سلول‌های جداری معده، از تولید اسید معده جلوگیری می‌کند[۲][۳]. این مکانیسم مستقیم اجازه می‌دهد که کنترل اسید سریع‌تر آغاز شود؛ به طوری که اثر کاهش اسید معده اغلب طی ۱ تا ۳ ساعت پس از مصرف ظاهر می‌شود[۷]. از آنجایی که ونپرازان نیاز به فعال شدن در محیط اسیدی معده ندارد، اثر ضداسیدی آن قوی‌تر و طولانی‌تر از داروهای مهارکننده کلاسیک پمپ پروتون است[۵][۴].

• مزیت در مقایسه با PPIs: ونپرازان در مقابل امپرازول، لانسوپرازول و سایر مهارکننده‌های پمپ پروتون دارای شروع اثر سریع‌تر، مهار قوی‌تر و مدت اثر طولانی‌تری است و اثر آن کمتر تحت تأثیر زمان مصرف غذا قرار می‌گیرد[۵].

موارد مصرف (خواص درمانی)

ونوپرازان در درمان و پیشگیری بسیاری از بیماری‌های مرتبط با اسید معده کاربرد دارد، از جمله:

• بیماری رفلاکس معده به مری (GERD): کاهش سوزش سر دل و التهاب مری ناشی از برگشت اسید معده[۶].
• ازوفاژیت فرسایشی: بهبود التهاب و زخم‌های مری ناشی از اسید معده[۶].
• زخم معده و زخم دوازدهه: کمک به ترمیم زخم‌ها با کاهش اسید معده (مانند زخم‌های ناشی از عفونت یا دارو)[۸].
• عفونت هلیکوباکتر پیلوری: در ترکیب با آنتی‌بیوتیک‌ها برای ریشه‌کنی این باکتری و بهبود زخم‌های ناشی از آن[۶].
• پیشگیری از زخم‌های گوارشی ناشی از مصرف NSAID: کاهش خطر ایجاد زخم در افرادی که برای مدت طولانی داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مصرف می‌کنند[۸].

دوز و نحوه مصرف

ونوپرازان به صورت قرص‌های ۱۰ و ۲۰ میلی‌گرم خوراکی عرضه می‌شود. دوز معمول بر اساس نوع بیماری به شرح زیر است[۹]:
– ازوفاژیت فرسایشی: ۲۰ میلی‌گرم یک بار در روز به مدت ۸ هفته (در صورت نیاز، ادامه درمان با ۱۰ میلی‌گرم یک بار در روز تا ۶ ماه).
– GERD غیر فرسایشی: ۱۰ میلی‌گرم یک بار در روز به مدت ۴ هفته.
– درمان هلیکوباکتر پیلوری: ۲۰ میلی‌گرم دو بار در روز به همراه یک دوره آنتی‌بیوتیک (معمولاً ۱۴ روز) برای ریشه‌کنی کامل باکتری.

کلیه دوزها و مدت مصرف باید توسط پزشک تعیین شود. در صورت فراموشی یک نوبت دارو، به محض یادآوری آن را مصرف کرده و در صورت نزدیک بودن به دوز بعدی، دوز فراموش شده را صرف نظر کنید[۱۰].

عوارض جانبی و نکات ایمنی

ونوپرازان معمولاً به خوبی تحمل می‌شود، اما مانند سایر داروها عوارض جانبی ممکن است رخ دهد. شایع‌ترین موارد گزارش‌شده عبارتند از تهوع، یبوست، نفخ، سردرد و سرگیجه[۱۱]. برخی افراد ممکن است دچار راش پوستی یا علائم شبه سرماخوردگی (مانند گلودرد، آبریزش بینی) شوند[۱۲][۱۱].

عوارض نادر اما مهم:

مصرف طولانی‌مدت ونوپرازان ممکن است با عوارضی نظیر افزایش خطر عفونت کلستریدیوم دیفیسیل، واکنش‌های پوستی شدید (مانند سندرم استیون-جانسون)، شکستگی استخوان و کمبود ویتامین B12 یا منیزیم همراه باشد[۱۳]. در صورت بروز علائم جدی مانند اسهال شدید یا خونریزی گوارشی، مشکلات تنفسی یا راش گسترده پوستی، فوراً با پزشک تماس بگیرید.

تداخلات دارویی:

ونپرازان توسط آنزیم‌های کبدی CYP3A4 و CYP2C19 متابولیزه می‌شود و می‌تواند با داروهای دیگری که روی این مسیرهای متابولیک اثر می‌گذارند، تداخل داشته باشد[۱۴]. از جمله این داروها می‌توان به وارفارین، کلوپیدوگرل، کلاریترومایسین و سیپروفلوکساسین اشاره کرد. در صورت مصرف داروی دیگری به همراه ونپرازان، پزشک یا داروساز را مطلع کنید تا در صورت نیاز دوز تنظیم شود.

نکات مهم:

• ونوپرازان داروی تجویزی است و بدون نسخه پزشک قابل تهیه نیست[۱۵].
• دارو را می‌توان با معده خالی یا همراه غذا مصرف کرد و مصرف آن در زمان خاصی از روز الزامی نیست[۱۰].
• در دوران بارداری با احتیاط مصرف شود؛ مطالعات حیوانی احتمال بروز خطر جنینی را نشان داده‌اند و مصرف دارو در دوران شیردهی توصیه نمی‌شود[۷].

برندهای تجاری ونوپرازان در ایران

در حال حاضر چند شرکت داروسازی ایرانی، ونوپرازان را به صورت ژنریک تولید می‌کنند. جدول زیر نمونه‌ای از برندهای تجاری این دارو و شرکت‌های تولیدکننده آن در ایران را نشان می‌دهد[۱۶]:

این برندها معادل ونپرازان هستند و مصرف آن‌ها باید مطابق تجویز پزشک صورت گیرد.

منابع:

اطلاعات این مقاله از مراجع دارویی معتبر مانند وب‌سایت‌های مراکز پزشکی و دارویی جهانی و نیز پایگاه‌های اطلاعات دارویی مورد تأیید وزارت بهداشت ایران استخراج شده است[۱][۶][۲][۵][۲۰]. در تهیه این متن تلاش شده تا جنبه‌های علمی و کاربردی دارو به خوبی پوشش داده شود و اطلاعات لازم برای بیماران و کادر درمان فراهم گردد.