۱۰ راهکار درمان مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی
جلال عباسیان
20 آبان 1404
7۰85
مقدمه: چرا مشکلات گوارشی در زمان پریود شایعاند؟
آیا شما نیز در روزهای نزدیک به قاعدگی یا حین آن، با علائمی چون نفخ، یبوست یا حتی اسهال دستوپنجه نرم میکنید؟ تنها نیستید. مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی یک پدیده رایج است که اغلب ناشی از نوسانات هورمونی شدید در این چرخه است. در فاز لوتئال (قبل از پریود)، سطح پروژسترون بالا میرود که میتواند باعث کند شدن حرکات روده (یبوست) شود.
بلافاصله پس از شروع قاعدگی، بدن شروع به ترشح ترکیبات شبههورمونی به نام پروستاگلاندینها میکند. این ترکیبات برای کمک به انقباض رحم و ریزش دیواره آن ضروری هستند، اما متأسفانه میتوانند بر عضلات صاف روده نیز تأثیر بگذارند و منجر به افزایش حرکت روده، دلپیچه و اسهال در پریود شوند. بنابراین، با درک این مکانیسمهای طبیعی، میتوانیم با استفاده از راهکارهای سنتی و علمی، این ناراحتیها را بهطور مؤثر مدیریت کنیم.
۱. شایعترین مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی
تغییرات هورمونی و پروستاگلاندینها طیف وسیعی از علائم ناخواسته را بر دستگاه گوارش تحمیل میکنند. شناخت این علائم، گام اول برای درمان مؤثر و هدفمند است.
۱.۱. نفخ و گازهای رودهای
نفخ شاید شایعترین شکایت گوارشی باشد. افزایش پروژسترون قبل از قاعدگی، احتباس آب و نمک در بدن را افزایش میدهد که نتیجه آن احساس سنگینی و نفخ قاعدگی در شکم ورمکرده است. در کنار آن، کند شدن دستگاه گوارش به دلیل همین هورمون، فرصت بیشتری برای تخمیر غذا و تولید گاز فراهم میکند.
۱.۲. یبوست
درحالیکه برخی با اسهال مواجه هستند، بسیاری دیگر با یبوست در پریود دستبهگریباناند. کاهش تحرک روده توسط پروژسترون باعث میشود که مدفوع آب بیشتری از دست بدهد و دفع آن دشوار شود. این شرایط میتواند به افزایش دلدرد و ناراحتی عمومی منجر شود.
۱.۳. اسهال
برخلاف یبوست، اسهال معمولاً در روزهای اول قاعدگی رخ میدهد. پروستاگلاندینهایی که رحم را منقبض میکنند، میتوانند به روده بزرگ مهاجرت کرده و باعث انقباضات شدید و سریع آن شوند. این انقباضات بیش از حد، منجر به حرکت سریع مواد غذایی و در نتیجه روشهای سنتی درمان اسهال در پریود میشود.
۱.۴. سوزش معده/سر دلدرد
تغییرات هورمونی میتواند بر اسفنکتر (دریچه) بین مری و معده تأثیر بگذارد و آن را کمی شل کند. این امر باعث میشود اسید معده به مری بازگردد و سوزش سر دل یا ترش کردن را به وجود آورد. این علامت اغلب با خوردن غذاهای چرب یا پرادویه تشدید میشود.
خلاصه: آگاهی از این علائم و تفاوت بین یبوست (ناشی از پروژسترون) و اسهال (ناشی از پروستاگلاندینها)، به ما در انتخاب بهترین راهکار برای مدیریت مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی کمک میکند.
۲. چرا روشهای سنتی و طبیعی میتوانند کمک کنند؟
مزیت درمانهای طبیعی این است که:
- اثر جانبی کمتری دارند: برخلاف بسیاری از داروهای شیمیایی که میتوانند تعادل طبیعی روده را مختل کنند، گیاهان دارویی اغلب اثر ملایمتری دارند.
- کلنگر هستند: تمرکز بر بهبود کل سیستم گوارشی و عصبی-هورمونی است، نه فقط تسکین یک علامت.
- تخصص و تجربه: متخصصان طب سنتی و گیاهدرمانی، دانش عمیقی در مورد دوزها و ترکیبات مؤثر دارند که این نشاندهنده تخصص در این حوزه است.
۳. گیاهان دارویی مؤثر
گیاهان دارویی با ترکیبات فعال طبیعی خود، بهطور هدفمند برای کاهش نفخ، التهاب و تنظیم حرکات روده عمل میکنند. این روشها به شما کمک میکنند تا مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی را با کمترین عوارض مدیریت کنید.
۳.۱. بابونه (Chamomile) – اثر ضدالتهاب و آرامبخش
- ترکیب فعال: حاوی بیزابولول و کامازولن که خواص ضدالتهابی و ضداسپاسم دارند.
- دوز مصرف: ۲ تا ۴ گرم گل بابونه خشک در روز، به شکل دمنوش یا کپسول.
- روش تهیه: یک قاشق چایخوری گل بابونه را در یک فنجان آب جوش ریخته و پس از ۱۰ دقیقه صاف کنید. نوشیدن دمنوش بابونه برای سوزش معده در قاعدگی و تسکین دردهای خفیف بسیار مؤثر است.
دمنوش بابونه
۳.۲. نعنا (Peppermint) – کاهش نفخ و دلپیچه
- ترکیب فعال: منتول (Menthol) که یک ضداسپاسم طبیعی قوی است و به شل شدن عضلات صاف دستگاه گوارش کمک میکند.
- دوز مصرف: ۱ تا ۲ کپسول روغن نعنا (معمولاً ۱۸۰ تا ۲۰۰ میلیگرم) سهبار در روز، یا دمنوش.
- روش تهیه: چند برگ تازه نعنا یا یک قاشق چایخوری برگ خشک را دم کنید. نعنا برای تسکین علائم سندروم روده تحریکپذیر (IBS) و کاهش نفخ قاعدگی شهرت دارد.
۳.۳. زنجبیل (Ginger) – تسکین تهوع و التهاب
- ترکیب فعال: جینجرولها (Gingerols) و شوگائولها (Shogaols) که اثر ضدتهوع قوی دارند.
- دوز مصرف: ۱ تا ۲ گرم پودر زنجبیل خشک در روز، یا ۱۰۰۰ میلیگرم عصاره.
- روش تهیه: یک تکه کوچک زنجبیل تازه را رنده کرده و با آب داغ میل کنید. زنجبیل به دلیل خواص ضدالتهابی، میتواند به کاهش تولید پروستاگلاندینهای التهابی نیز کمک کند.
۳.۴. زردچوبه (Turmeric) – ضدالتهاب قدرتمند
- ترکیب فعال: کورکومین (Curcumin) که یک ترکیب پلیفنولی با خواص ضدالتهابی قوی است.
- دوز مصرف: ۵۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیگرم کورکومین در روز (همراه با پیپرین برای جذب بهتر).
- روش تهیه: اضافه کردن پودر زردچوبه به غذاها یا تهیه شیر طلایی. کورکومین میتواند التهاب کلی دستگاه گوارش را کاهش دهد.
۳.۵. آویشن (Thyme) – بهبود هضم و ضدعفونیکننده
- ترکیب فعال: تیمول (Thymol) که خواص ضدباکتری و ضدقارچی دارد و به هضم کمک میکند.
- دوز مصرف: به صورت دمنوش یا بهعنوان ادویه در غذا.
- روش تهیه: آویشن را دم کرده و کمی عسل به آن اضافه کنید. میتواند به آرامش روده و مبارزه با عوامل میکروبی که ممکن است نفخ را تشدید کنند، کمک کند.
| مشکل گوارشی شایع | راهکار سنتی پیشنهادی | هدف اصلی | روش استفاده کلیدی |
| نفخ و گاز | نعنا (Peppermint) | ضداسپاسم و ضد نفخ | مصرف کپسول روغن نعنا یا دمنوش آن |
| یبوست | ماساژ شکم ساعتگرد | تحریک حرکت پریستالتیسم | ماساژ ملایم روزانه ۵ تا ۱۰ دقیقه با روغن گرم |
| اسهال و دلپیچه | زنجبیل (Ginger) | ضدالتهاب و آرامکننده روده | مصرف دمنوش زنجبیل تازه یا پودر آن |
| سوزش معده (ترش کردن) | بابونه (Chamomile) | ضدالتهاب و آرامبخش دستگاه گوارش | نوشیدن دمنوش بابونه قبل از خواب یا بعد از غذا |
| ناراحتی عمومی گوارش | پروبیوتیکها (کفیر، ماست) | بازسازی فلور روده | مصرف روزانه منابع پروبیوتیک |
۴. ماساژ و تکنیکهای فیزیکی: تسکین سریع و موضعی
ماساژ و حرکات فیزیکی میتوانند یک راهکار سریع و غیردارویی برای تسکین ناراحتیهای گوارشی باشند. این تکنیکها با تحریک حرکات پریستالتیسم روده و کاهش تنش عضلانی، به رفع مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی کمک شایانی میکنند.
۴.۱. ماساژ شکم ساعتگرد
ماساژ ملایم شکم در جهت عقربههای ساعت، به حرکت محتویات روده در مسیر طبیعی دفع کمک میکند و برای رفع ماساژ شکم برای نفخ قاعدگی و یبوست بسیار کارآمد است.
- آمادهسازی: به پشت دراز بکشید و کمی زانوها را خم کنید. از یک روغن حامل ملایم (مثل روغن بادام یا زیتون) گرم شده استفاده کنید.
- شروع: کف دست خود را در قسمت پایین سمت راست شکم (نزدیک استخوان لگن) قرار دهید.
- اجرا: با فشار ملایم و دورانی، شروع به حرکت دست به سمت بالا (به سمت دندهها)، سپس عرض شکم (زیر دندهها) و در نهایت به سمت پایین (به سمت پایین سمت چپ شکم) کنید.
- تکرار: این حرکت دایرهای را که مسیر روده بزرگ را دنبال میکند، به مدت ۵ تا ۱۰ دقیقه تکرار کنید.
ماساژ شکم
۴.۲. فشار نقطه “سینچین
این نقطه طب سوزنی چینی، که به نام “دریای انرژی” معروف است، میتواند به تنظیم انرژی و کاهش دردهای شکمی کمک کند.
- مکانیابی: این نقطه حدود دو انگشت زیر ناف قرار دارد.
- فشار: با استفاده از دو یا سه انگشت، فشار ملایم و ثابتی را بر این نقطه اعمال کنید.
- تکنیک: فشار را به مدت ۳۰ تا ۶۰ ثانیه نگه دارید، یا به آرامی ماساژ دهید. این کار میتواند برای تسکین دلدرد و نفخ قاعدگی مفید باشد.
۴.۳. حرکات یوگا/پیلاتس مخصوص گوارش
حرکاتی مانند “آسانای باد رهاکننده” (Apanasana) در یوگا، با فشردهسازی ملایم شکم و تحریک روده، میتوانند به دفع گاز و تسکین نفخ کمک کنند.
- روش اجرا (آسانای باد رهاکننده): به پشت دراز بکشید و یک زانو را در سینه جمع کنید و با دستها نگه دارید. ۱۰ نفس عمیق بگیرید، سپس زانوی دیگر را تکرار کنید. این حرکت میتواند به بهبود مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی کمک کند.🌟 👉 برای آشنایی بیشتر با درمان سندروم پیش از قاعدگی کلیک کنید! 🌿
۵. تغذیه و عادات روزانه: مدیریت بلندمدت
تغذیه مناسب، سنگ بنای سلامت گوارش است و در دوران قاعدگی اهمیت بیشتری پیدا میکند. تنظیم عادات غذایی میتواند به پیشگیری از علائم گوارشی قبل از قاعدگی کمک کند.
- مصرف پروبیوتیکها: غذاهای غنی از پروبیوتیک مانند ماست، کفیر و سبزیجات تخمیر شده، به حفظ تعادل باکتریهای مفید روده کمک میکنند. یک روده سالم، در برابر تغییرات هورمونی مقاومتر است.
- پرهیز از محرکها: از مصرف بیش از حد غذاهای چرب، فست فود، کافئین و الکل خودداری کنید. این مواد میتوانند التهاب را افزایش داده و علائم اسهال و سوزش معده را تشدید کنند.
- هیدراتاسیون (نوشیدن آب): نوشیدن آب کافی، بهویژه آب گرم، به نرم شدن مدفوع و جلوگیری از یبوست کمک میکند. افزودن یک تکه لیمو به آب گرم میتواند تولید اسید معده را متعادل کند.
- وعدههای غذایی کوچک و مکرر: به جای سه وعده سنگین، ۵ تا ۶ وعده سبک در طول روز میل کنید تا بار کمتری به دستگاه گوارش وارد شود و از سوزش معده جلوگیری شود.
۶. نکات پیشگیری و مراقبت طولانیمدت
مدیریت مؤثر مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی یک کار لحظهای نیست، بلکه یک برنامه مراقبتی ماهانه است.
- ثبت علائم (Period Tracking): علائم گوارشی خود (مانند زمان شروع یبوست یا اسهال) را در یک تقویم یا اپلیکیشن ثبت کنید. این کار به شما کمک میکند تا الگوی بدن خود را بشناسید و حدود یک هفته قبل از شروع علائم، اقدامات پیشگیرانه (مانند افزایش فیبر یا شروع دمنوشها) را آغاز کنید.
- مدیریت استرس: استرس از طریق محور روده-مغز (Gut-Brain Axis) بهشدت بر گوارش تأثیر میگذارد. مدیتیشن، تنفس عمیق و یوگا میتوانند به کاهش تنشهای گوارشی کمک کنند.
- مشاوره با متخصص: اگر علائم شما شدید، غیرقابل کنترل یا همراه با خونریزی غیرمعمول است، حتماً با یک پزشک یا متخصص طب سنتی مشورت کنید. ممکن است علائم شما نشاندهنده یک مشکل زمینهای مانند سندروم روده تحریکپذیر (IBS) یا آندومتریوز باشد که نیاز به درمان تخصصی دارد.
درمان مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی
۷. جمعبندی و پیام نهایی
مشکلات گوارشی در دوران قاعدگی، هرچند آزاردهنده، اما در اغلب موارد قابل کنترل هستند. با استفاده از رویکردی هوشمندانه که شامل استفاده از قدرت شفابخش گیاهان دارویی برای یبوست در پریود، تکنیکهای فیزیکی مانند ماساژ شکم ساعتگرد و یک رژیم غذایی پیشگیرانه است، میتوانید چرخه قاعدگی راحتتری را تجربه کنید. به یاد داشته باشید که بدن شما در این زمان حساس به مراقبت و توجه بیشتری نیاز دارد. ترکیب این روشهای طبیعی با دانش پزشکی، بهترین مسیر برای دستیابی به سلامت کامل در این دوران است. همین امروز برنامه مراقبت ماهانه خود را آغاز کنید!
سوالات متداول
منابع:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5814329/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8943241/
https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2210803324000472
این محتوا توسط دکتر فرشته فروزش، متخصص بیماریهای داخلی بررسی و تأیید شده است.
شماره نظام پزشکی: 153309
